بر اساس شواهد موجود، گمان می رود نخستین خاستگاه مَجُومِرد( با توجه به اهمیت و نقش آب در دوران اشو زرتشت برای حیات آدمی و آبادانی شهرها و با توجه به وفور آب و مراتع سرسبز در این دشت) در قسمت جنوب غربی و سواحل دریاچه یاد شده(دریای ساوه) بوده که البته خرده سفالها وباقیمانده دیوارها و بناهای زیر شن دراین خصوص ناگفته بسیار دارند.     با استناد به مطالب مندرج در کتاب هفت کشور (صوره الاقالیم) و نوشته های محمد مستوفی بافقی(در کتاب جامع خود در عصر صفوی) در کنار مَجُومِرد آبادی دیگری به نام اسفنجرد یا اسفندیارگرد(که برخی معتقدند که که هردو یکی بوده و مَجُومِرد همان اسفنجرد است) شکل گرفته بود که بنای آن را به  اسفندیار فرزند گرشاسب نسبت داده اند و از گذشته آباد و قلعه مستحکم آن یاد شده که تغییر ساختار جغرافیایی و اقلیمی و حرکت شنها تمامی آبادی را زیر خود مدفون ساخت.  

    اصولا تخریب بیشتر اسفنجرد در قبال مَجُومِرد نشان از آن دارد که اسفنجرد با قرار گرفتن در غرب مَجُومِرد به عنوان سپری بوده که مَجُومِرد را تا حدی از حرکت شنهای روان مصون میداشته که با خالی شدن روستای اسفنجرد از سکنه، مَجُومِرد مورد آسیب بیشتری قرار گرفته. زمان دقیق تخلیه اسفنجرد معلوم نیست ولی شواهد نشان میدهد که تا قرن هشتم دارای سکنه بود و در کنار مَجُومِرد با هم به حیات خود ادامه میداده اند. 

   شهر کهنه یا مَجُومِرد قدیم که تنها بازمانده از دوران آبادانی منطقه است در طی قرون متمادی دورنمای یک بهشت گم شده را داراست. مَجُومِرد فعلی در  25کیلومتری شهر یزد در مسیر جاده یزد-اردکان قرار گرفته ولی بر اساس شواهد موجود چون جهت وزش باد از غرب به شرق بوده، کمی جابجایی در جهت حرکت باد در مکان استقرار شهر صورت گرفته و در واقع آثار باقیمانده از مَجُومِرد قدیم که از آن به شهرکهنه یاد می شود در زیر خرواری از شن مدفون گردیده و تا دوره حاضر هیچ گونه کاوشی به صورت علمی و رسمی در این مورد صورت نگرفته است و معدود آثار باقیمانده مانند آسیاب قدیمی( که تا سه قرن پیش مورد استفاده قرار می گرفته) و قلعه مَجُومِرد توسط سازمان های دولتی یا از سر ناآگاهی یا به صورت عمدی به بهانه آبادگری، مدفون و تخریب گشته است!