برگرفته از بخش دهم كتاب:

پژوهشي در گاه شماري و جشن هاي ايران باستان

پژوهش و نوشته: هاشم رضي

انتشارات بهجت

و تطبيق با

مناسبت هاي تير ماه به نقل از سالنماي راستي

     طبيعت به ساكنان فلات مرتفع ايران صحنه اي وسيع و پهناور ارزاني داشته است تا بتوانند نفوذ و اثرات نبوغ خود را در آن جلوه گر سازند. فلات ايران از سوي شمال خاوري به حوزه رود جيحون و دشتهاي آسيا، از سوي جنوب باختري به دره رودهاي دجله و فرات و صحراي عربستان، از سوي خاور و جنوب خاوري به سلسله كوههاي هندوكش و شبه قاره هند مشرف است. سلسله كوههاي قفقاز در سمت شمال كشيده شده است و خليج فارس كرانه هاي جنوبي كشوري را كه چون كاروانسرايي چند دروازه است و قلمرو ميانه بين اروپا، آسيا، آفريقا و سيبري است، فراگرفته است. ابريشم و كاغذ چين، طلا و ادويه هند شرقي، پوست خام و اسبهاي آسياي مركزي براي رسيدن به درياي روم از ايران مي گذشت.

      در گذشته هنگامي كه امپراطوري ايران گشترش مي يافت، از شاهراههاي عمده بازرگاني جهان كهن، كه چون شريانهاي بين شرق و غرب جريان داشت، استفاده مي برد و نيز ثروت و غناي خود را با مالياتهايي كه بر كالاهاي بازرگاني وضع مي كرد و بر مواد خام آن مهر صنعت ايران را مي زد، مي افزود و هر كالايي كه از دست صنعتگر ايراني مي گذشت از نور زندگي بخش فكر او روشني مي گرفت، با همان هنري كه سفال سازان اوليه فلات ايران به كار گرفته بودند.

     ايرانيان نخستين كساني بودند كه يونجه و نيز ماكيان اهلي، كبوتر سفيد و طاووس را به اروپا بردند. داريوش فرمان داد تا درختان ميوه ايالات شرقي را در مناطق غرب فرات غرس كنند. پسته به سوريه، برنج به بين النهرين، كنجد به مصر كه همه در درون مرزهاي امپراطوري باستاني ايران قرار داشت، حمل مي شد ولي تاكهاي مورد علاقه شاهنشاه در دمشق شكوفا نگشت.

    ماهيهاي نمك زده خليج فارس در آسياي صغير به مصرف مي رسيد و بخشي از خراج مصر به ايران از شيلات درياي مديترانه و سواحل رود نيل تامين مي شد. آيين كشور داري شاهنشاهان هخامنشي نخستين و گسترده ترين آميزه منابع انساني را به وجود آورد و آن را به شكلي موزون حفظ كرد. قوه ابداع و ابتكار ايرانيان روياي حكومت جهاني را به طور مكرر در ذهن جهانيان برانگيخت.

     در دوران پادشاهي اردشير پسر خشايارشا (424-466، ق.م) مورخان و دانشمندان يوناني براي بدست آوردن علم و معارف شرق به امپراطوري ايران سفر مي كردند. اگر دموكريتوس(وفات به سال361 ق. م) با دانشمندان و رياضي دانان بابلي كه تحت حمايت و مورد توجه امپراطوران هخامنشي بودند، ملاقات نكرده بود، شايد موفق به كشف نظريه اتمي خويش نمي شد. پدر او از خشايارشا، شاهنشاه ايران، هنگامي كه اين پادشاه در حدود سال460 پيش از ميلاد به تراس رفته بود، پذيرايي كرد.

    از زمان هرودوت به بعد تساهل و نرمش ايرانيان و سرعت آنان در بهره گيري از فرهنگ ديگر اقوام غالبا مورد انتقاد قرار گرفته است و كمتر به نبوغ اصيل و خصوصيات مطلق و تغيير ناپذيري كه به طور مشخص، ايراني است و در اين اقتباس و استعارت هميشه جاني تازه دميده و به آن كمالي وصف ناشدني بخشيده، توجه و تاكيد شده است.

    در اين مورد قول هردوت و ديگران نياز به اصلاح دارد. بايد توجه داشت كه شرايط دشوار اقليمي در ايران توأم با امكانات به دست آوردن لطافت و ظرافت حيات، هنر و انديشه، گونه اي تساهل و گذشت انساني و وحدت ذهن پديدار ساخته كه ديگران هميشه در برابر آن سر تسليم فرود آورده اند و هر چهند مهاجمين، همواره به سرزمين ايران تاخته اند، لكن هرگز نتوانسته اند نفوذ و اثرات اين نبوغ را محو كنند.

   بنابراين به مراتب بيش از آنچه كه يك يوناني،گفتن آن را مصلحت مي ديده است، ايرانيان كمتر از آنچه كه به مهمانان ناخوانده خويش داده اند، از ديگران دريافت كرده اند و با زيبايي و ظرافت به آن رنگ و صبغه ايراني داده اند. مهاجمان و متجاوزان كه هميشه داراي فرهنگ فروتر بوده اند، شيفته تمدن برتر ايران شده اند و به سرعت مجذوب و مغلوب آن گشته اند.

ادامه دارد...

برگرفته از ديباچه كتاب پارسه به قلم پيتر اوري

ناشر: فرهنگسرا (يساولي) 1375

    بعد از آنكه كشور آشور به وسيله ايرانيان فتح شد (قانون زوال ناپذير مادها و ايرانيان) گسترش يافت و تكامل تمدني را از درياي اژه تا اقيانوس هند، تضمين كرد. مهم آنكه هخامنشيان واژه يي براي كلمه قانون وضع كردند كه به زبان آنها داتا ناميده مي شد. اين واژه سپس به زبانهاي ارمني، عبري، اكادي راه يافت و بر معناي لغوي كلمه كه ترتيب دادن و نظام بخشيدن است دلالت مي كرد. ربانهاي باستاني كه اين كلمه را به عاريت گرفتند همه به تسلط و فرمانروايي امپراطوري هخامنشي بر منطقه اي که شامل قفقاز، ارمنستان و كنعان، در كرانه درياي مديترانه و حوزه دجله و فرات مي شد، اشاره كرده اند. اين امپراطوري از سوي شمال خاوري تا آسياي مركزي و از سوي باختر تا آسياي صغير ادامه داشت. مادها و سپس سلحشوران پارس، كوروش و داريوش از شاهراههايي  كه در اين قلمرو قرار داشت، مي گذشتند تا نخستين نمونه يك دولت جهاني و كيهانشهري را به وجود آورند.

ادامه دارد...